Morfologie (1F)

[Morfologie]{.text-blue} gaat over de vorm en opbouw van woorden en over de verschillende vormen die woorden kunnen aannemen. --- Bijvoorbeeld: [loop]{.text-blue}, [loopt]{.text-blue}, [liep]{.text-blue} en [gelopen]{.text-blue} horen bij hetzelfde werkwoord.

Een [woordvorm]{.text-blue} is één bepaalde vorm waarin een woord in een zin voorkomt. --- [Loop]{.text-blue}, [loopt]{.text-blue}, [liep]{.text-blue} en [gelopen]{.text-blue} zijn woordvormen van [lopen]{.text-blue}.

Een [woorddeel]{.text-blue} is een herkenbaar deel van een woord met een eigen betekenis of functie. --- In [ongelukkig]{.text-blue} herken je de woorddelen [on-]{.text-blue}, [geluk]{.text-blue} en [-ig]{.text-blue}.

Een woord is [samengesteld]{.text-blue} als het is opgebouwd uit twee of meer hele woorden. Zo'n woord heet een samenstelling. --- [School]{.text-blue} + [plein]{.text-blue} = [schoolplein]{.text-blue}.

Een [voorvoegsel]{.text-blue} is een woorddeel dat vóór een woord of woordstam staat en de betekenis verandert. --- [On-]{.text-blue} + [eerlijk]{.text-blue} = [oneerlijk]{.text-blue}.

Een [achtervoegsel]{.text-blue} is een woorddeel dat achter een woord of woordstam staat en de vorm of betekenis verandert. --- [Vriend]{.text-blue} + [-elijk]{.text-blue} = [vriendelijk]{.text-blue}.

Een [lettergreep]{.text-blue} is een deel van een woord dat je in één klankgroep uitspreekt. --- Het woord [tafel]{.text-blue} heeft twee lettergrepen: [ta-fel]{.text-blue}.

Het [getal]{.text-blue} geeft aan of het om één of om meer gaat: [enkelvoud]{.text-blue} of [meervoud]{.text-blue}. --- [De hond]{.text-blue} is enkelvoud; [de honden]{.text-blue} is meervoud.

De [tijd]{.text-blue} van een werkwoord laat zien wanneer iets gebeurt. De tegenwoordige tijd gaat over nu; de verleden tijd over vroeger. --- Ik [loop]{.text-blue} naar school. Ik [liep]{.text-blue} naar school.

Een [onvoltooide tijd]{.text-blue} heeft geen hulpwerkwoord met een voltooid deelwoord. Een [voltooide tijd]{.text-blue} heeft dat wel. --- Ik [werk]{.text-blue} is onvoltooid; ik [heb gewerkt]{.text-blue} is voltooid.

Een [verkleinwoord]{.text-blue} geeft aan dat iets klein is of wordt voorgesteld. Het eindigt vaak op [-je]{.text-blue}, [-tje]{.text-blue} of [-pje]{.text-blue}. --- [Boekje]{.text-blue}, [tafeltje]{.text-blue} en [boompje]{.text-blue}.

[Verschijningsvormen van een werkwoord]{.text-blue} zijn de verschillende vormen waarin een werkwoord kan voorkomen, zoals de stam, de infinitief, de persoonsvorm en het voltooid deelwoord. --- Bij [werken]{.text-blue} horen onder andere [werk]{.text-blue}, [werkt]{.text-blue} en [gewerkt]{.text-blue}.

De [stam]{.text-blue} is de basisvorm van een werkwoord. Meestal vind je de stam door [-en]{.text-blue} van de infinitief af te halen. --- [Werken]{.text-blue} zonder [-en]{.text-blue} wordt [werk]{.text-blue}.

De [infinitief]{.text-blue} is het hele werkwoord. Deze vorm eindigt meestal op [-en]{.text-blue}. --- [Lopen]{.text-blue}, [worden]{.text-blue} en [denken]{.text-blue} zijn infinitieven.

Een werkwoordsvorm kan iets zeggen over een zelfstandig naamwoord. De werkwoordsvorm wordt dan [bijvoeglijk gebruikt]{.text-blue}. --- De [gesloten]{.text-blue} deur. Het [gebakken]{.text-blue} brood.